Cadangan Pelaksanaan Cukai Warisan

 

Justifikasi Wasiat Kepada Waris Mengikut Sudan Judicial Circular 1945 dan Undang-undang Wasiat Mesir 1946

Dipetik daripada Carolyn Fluehr-Lobban. Islamic Law and Society in the Sudan. Oxford: Routledge, 2008. (First published in 1987 by Frank Cass & Co. London).

Berikut adalah beberapa alasan dari sudut rasional dan konteks mengapa perubahan atau pembaharuan terhadap undang-undang wasiat Islam dilakukan di Sudan melalui Judicial Circular No.53 Tahun 1945 iaitu keharusan membuat wasiat kepada waris tidak melebihi 1/3. Judicial Circular ini atau di dalam bahasa Arabnya al-Manshurat al-Qada'iyyah adalah bersamaan dengan Arahan Amalan atau Judicial Practice yang dikeluarkan oleh Ketua Hakim. Sungguhpun begitu peruntukan ini telah diganti dengan Undang-undang Personal Sudan yang baru iaitu Qanun al-Ahwal al-Shakhsiyyah li Muslimin Tahun 1991. Melalui artikel 297 Undang-undang Personal Sudan 1991 wasiat tidak boleh dibuat kepada waris melainkan dengan keizinan waris.

Perubahan yang sama dibuat oleh Undang-undang Wasiat Mesir No.77 Tahun 1946 artikel 37 sebagaimana berikut:

تصح الوصية بالثلث للوارث وغيره، وتنفذ من غير اجازة الورثة 

Alasan-alasan yang diberikan dalam petikan dibawah ini hanya dari aspek sosio perundangan. Untuk alasan atau justifikasi perundangan Islam, ianya diberikan oleh Muhammad Abu Zahrah dengan memetik dari nota penjelasan undang-undang itu sendiri antaranya:

(1) Ayat al-Quran mengenai wasiat di Surah al-Baqarah ayat 180 yang memerintahkan wasiat kepada kaum keluarga

(2) Pandangan sesetengah ahli tafsir seperti Abu Muslim al-Isfahani bahawa wasiat kepada waris terlaksana

(3) Sesetengah fuqaha yang bukan dari mazhab yang empat melaksanakan wasiat kepada waris tanpa perlu kepada keizinan atau persetujuan waris 

(4) Keperluan semasa kepada wasiat sebegini

Muhammad Abu Zahrah tidak bersetuju dengan alasan-alasan ini dan jawapan diberikan di dalam bukunya bertajuk Sharh Qanun al-Wasiah: Dirasah Muqaranah li Masa'ihi wa Bayan li Masadirihi al-Fiqhiyyah. Dar al-Fikr al-Arabi, 1988 (2nd edition). hh.63-66.

Pada tahun 2015 Mahkamah Perlembagaan Mesir di dalam kes Ahmad Abdul Latif Muhamad Diyab v. Presiden Mesir et.al. menolak petisyen untuk mengistiharkan artikel 37 Undang-undang Wasiat 1946 ini sebagai tidak sah kerana bercanggah dengan artikel 2 Perlembagaan Mesir yang menjadikan Syariah sebagai sumber undang-undang di Mesir.

Pemegang Serah Hak (Assignee) lebih berhak daripada pemegang amanah terhadap apa-apa hasil dan kepentingan harta serah hak (assignment property)

 SABAH DEVELOPMENT BANK BHD v. PETRON OIL (M) SDN BHD [2020] 4 CLJ 811

FEDERAL COURT, PUTRAJAYA
TENGKU MAIMUN TUAN MAT CJ; AHMAD MAAROP PCA; AZAHAR MOHAMED CJ (MALAYA); NALLINI PATHMANATHAN FCJ; RHODZARIAH BUJANG JCA
[CIVIL APPEAL NO: 02(f)-27-04-2018(S)]
17 FEBRUARY 2020

An assignee Bank who has created an absolute and unconditional assignment with an assignor and has thereby obtained an irrevocable transfer of the latter's legal rights and beneficial interests over a certain third party's contract proceeds, is entitled to recover the remittances and funds due under the said contract. Further, such of its entitlement as a lawful assignee will take precedence and priority over other competing claims to the same proceeds, including, as the case may be, claims by a purported trustee or constructive trustee to the said proceeds. The bank's ability to recover such proceeds at the expense of such trustee cannot at all be unconscionable, as otherwise, the security given by a borrower assignor to a banking institution would be rendered nugatory, or put in jeopardy by a finding of a trust or constructive trust by a third party claiming the same funds.

CONTRACT
Agreement - Sale of goods - Claim for recovery of debt by creditor - Absolute assignment of contract proceeds to bank as security for credit facilities - Effect of absolute assignment - Whether entitlement to recover proceeds transferred to bank - Whether creditor's claim premised on trust and/or constructive trust prevailed over bank's absolute assignment - Whether bank held monies in constructive trust for creditor - Whether freezing of first account and creation of subsequent account affected validity of absolute assignment - Civil Law Act 1956, s. 4(3)

CONTRACT
Assignment - Absolute assignment - Claim for recovery of debt by creditor - Absolute assignment of contract proceeds to bank as security for credit facilities - Effect of absolute assignment - Whether entitlement to recover proceeds transferred to bank - Whether creditor's claim premised on trust and/or constructive trust prevailed over bank's absolute assignment - Whether bank held monies in constructive trust for creditor - Whether freezing of first account and creation of subsequent account affected validity of absolute assignment - Civil Law Act 1956, s. 4(3)

TRUSTS
Constructive trust - Existence of trust - Claim for recovery of debt by creditor - Absolute assignment of contract proceeds to bank as security for credit facilities - Whether creditor's claim premised on trust and/or constructive trust prevailed over bank's absolute assignment - Whether bank held monies in constructive trust for creditor

https://mail.google.com/mail/u/0/?tab=rm&ogbl#inbox/FMfcgxwHNVzNHQGWqtvjpVLXwGvgvcph

Kuasa Mahkamah mengarah ujian DNA untuk penentuan nasab?

 BSM lwn. BAA & SATU LAGI [2023] 1 CLJ 581

MAHKAMAH TINGGI MALAYA, TEMERLOH
ROSLAN MAT NOR PK
[SAMAN PEMULA NO: CB-24F-12-08-2022]
07 DECEMBER 2022

(i) Tiada undang-undang khusus di Malaysia tentang bidang kuasa mahkamah untuk mengarahkan seseorang menjalankan ujian DNA demi penentuan nasab. Walaupun apa-apa prinsip undang-undang yang terpakai di United Kingdom boleh diguna pakai di Malaysia, tertakluk pada pematuhan ketat s. 3(1) Akta Undang-undang Sivil 1956, prinsip undang-undang keluarga dalam bidang kuasa lain berkaitan nasab tidak sesuai diguna pakai dalam sistem perundangan di Malaysia untuk memutuskan kes ini.

https://mail.google.com/mail/u/0/?tab=rm&ogbl#inbox/FMfcgzGrcFbggpwpnLkGGFrXlPwDDjNz

JKL v. ABC & ANOR [2022] 7 CLJ 376
HIGH COURT MALAYA, SHAH ALAM
SM KOMATHY SUPPIAH J
[ORIGINATING SUMMONS NO: BA-24F-363-11-2021]
24 MAY 2022

Notwithstanding the absence of any legislative provision in Malaysia on the power of the High Court to order DNA tests to determine paternity, a High Court Judge has inherent power to order a DNA test in disputed paternity cases. DNA testing ought to be ordered especially if the party claiming to be the father of the child has strong prima facie evidence that he is the biological father of the said child. It would also be in the best interest of a child to know his/her birth father/mother.

https://mail.google.com/mail/u/0/?tab=rm&ogbl#inbox/FMfcgzGqPzBWsWMQxwtHmTBmdQPWKqjv

CAS v. MPPL & ANOR [2022] 6 CLJ 713
HIGH COURT MALAYA, KUALA LUMPUR
FAIZAH JAMALUDIN J

[WRIT NO: WA-22F-1-05-2019 (ORIGINALLY ORIGINATING SUMMONS NO: WA-24F-107-07-2015)]
21 JUNE 2022
 [2022] CLJ JT (7)

Case laws are replete with decisions that the courts are not seized with the power, in civil proceedings, to compel adults to produce deoxyribonucleic acid ('DNA') samples to prove the paternity of a child. However, it has never been discussed nor decided whether the courts could order for a child to undergo a DNA test to determine the child's paternity. In this distinctive judgment, a prima facie case was established as there was an avalanche of evidence that there existed sexual relations during the conception period of the child, between parties engaging in an extra-marital affair. Also present were overwhelming documentary evidence of an intimate relationship akin to that of a family unit. As it was in the best interest of the child to know her biological father, the child was accordingly ordered to undergo a DNA test to conclusively resolve the ambiguity as to her paternity.

https://mail.google.com/mail/u/0/?tab=rm&ogbl#inbox/FMfcgzGpHHKDKxnhJCqXPHKtHhdTDRQX

Pemegang Amanah Bukan Pemilik Berdaftar Tanah

 SILVAM SELLAPAN & ANOR v. TAMIL SELVAM VELUSAMY & ORS [2023] 3 CLJ 371

COURT OF APPEAL, PUTRAJAYA
RAVINTHRAN PARAMAGURU JCA; NORDIN HASSAN JCA; MARIANA YAHYA JCA
[CIVIL APPEAL NO: B-01(NCVC)(W)-374-08-2020]
25 JANUARY 2023

Trustees are not registered owners of a land and have no right to transfer a land to any other entity. Any transfer obtained by insufficient instrument and in clear violation of a declaration of trust ought to be set aside. In such case, there should be a reversion to the status quo ante; the name of the rightful owner should be restored to the issue document of title.

https://mail.google.com/mail/u/0/#inbox/FMfcgzGslkkkbCbgVRfzCQlRmcGGkfdM

Benefisiari boleh menamatkan sesuatu legasi

 B & ORS v. ROCKWILLS TRUSTEE BHD [2023] 7 CLJ 432

HIGH COURT MALAYA, KUALA LUMPUR
ROZ MAWAR ROZAIN JC
[CIVIL CASE NO: WA-24NCvC-4176-12-2022]
24 MAY 2023

Beneficiaries of a trust may lawfully end it if they are sui juris - of full age and of sound mind, that the assets under the trust are absolutely theirs. However, a beneficiary does not have indefeasible interest in the legacy if the deceased had clearly intended for him to only possess it absolutely when he attains a certain age. Thus, before reaching the required age, the beneficiary does not have legal interest to enable an application for early termination of the trust to be considered. In such situation, the principle of Saunders v. Vautier is not applicable.

https://mail.google.com/mail/u/0/#inbox/FMfcgzGtwWGdVwSjznPLScLVGshlbXGV

Pengajian Pusaka di Malaysia

Tajuk di atas artikel saya di dalam Buletin Lajnah Syariah dan Undang-undang Bil.1, Februari 2003, hh.6-7. Di bawah ini disertakan salinan PDF artikel berkenaan. Terima kasih kepada saudara Mohamad Affendy Junaidi (sekarang peguam Syarie di Brunei Darussalam), Pengerusi Lajnah JSU (sekarang dikenali dengan SALSOC) dan barisan kepimpinan Lajnah sesi 2002/2003 di atas usaha menerbit Buletin ini. Ketika itu masih belum ada media sosial seperti sekarang. Posting ini diharapkan dapat mendigitalkan beberapa usaha generasi pelajar JSU terdahulu.   

Persoalan Amanah Rahsia (Secret Trust)

Bagi orang bukan Islam, kedudukan amanah rahsia telah disahkan oleh Mahkamah Persekutuan melalui keputusan kes rayuan Chin Jhin Thien & Anor v. Chin Huat Yean & Anor [2020] 7 CLJ 137 baru-baru ini. Di dalam kes ini perayu/plaintif membantah keputusan mahkamah rayuan yang membenarkan rayuan responden/defendan mengenai kesahihan wasiat yang dibuat oleh simati. Mahkamah Persekutuan menolak rayuan berkenaan serta turut mengesahkan bahawa amanah rahsia yang dibuat oleh simati terpakai di Malaysia di bawah prinsip ekuti undang-undang Inggeris melalui peruntukan Akta Sivil 1956. Fakta kes ini ialah simati sebelum meninggal dunia membuat wasiat kepada abangnya (defendan/responden pertama) memberi kesemua hartanya kepada defendan. Si mati mempunyai tiga orang isteri. Selepas kematian simati, defendan berjaya mendapat surat tadbir wasiat atau probet. Anak simati daripada isteri pertama membantah pemberian probet ini dan memfailkan permohonan membatalkan wasiat tersebut dengan alasan simati tidak mempunyai kapasiti membuat wasiat dan terdapat keraguan semasa wasiat tersebut dibuat. Dalam pembelaan semasa perbicaraan di Mahkamah Tinggi defendan menyatakan antaranya wasiat tersebut dibuat untuk kebajikan isteri kedua simati dan anak-anak mereka yang masih kecil secara rahsia. Mahkamah Tinggi menerima permohonan plaintif dengan menyatakan simati tidak mempunyai keupayaan membuat wasiat kerana dibuat ketika dia menderita akibat sakit barah buah pinggang sebelum meninggal dunia. Keputusan ini diubah oleh mahkamah rayuan dengan menyatakan tiada bukti yang kukuh dikemukakan bagi menyatakan keadaan mental simati tidak stabil semasa dia membuat wasiat berkenaan. Kes ini dirayu ke Mahkamah Persekutuan untuk menentukan beberapa persoalan antaranya ialah kedudukan amanah rahsia di Malaysia. Mahkamah mengambil peluang menjelaskan latar belakang sejarah dan rasional di sebalik kebenaran amanah rahsia ini iaitu melaksana niat simati yang ia tidak ingin masyarakat ramai mengetahuinya, sebagaimana dalam kes ini kebajikan isteri keduanya dan anak mereka. Isteri kedua simati juga merupakan kakak kepada isteri pertamanya. Mahkamah Rayuan juga menegaskan bahawa amanah rahsia ini tidak boleh dikaitkan dengan wasiat kerana ia adalah persetujuan di antara simati dan pemegang amanah iaitu defendan untuk menjalankan tugas menjaga kebajikan isteri kedua dan anak-anak mereka.

Sebagaimana yang dinyatakan di atas keputusan ini tidak menimbulkan persoalan kepada orang bukan Islam kerana mereka ditadbir oleh undang-undang statut dan perkara wasiat dan juga prinsip undang-undang Inggeris dalam perkara-perkara yang tidak dinyatakan dalam statut seperti kes di atas. Namun begitu bagi orang Islam apakah konsep amanah rahsia ini boleh terpakai kepada mereka. Dalam hukum wasiat, antara syarat utama yang perlu dijaga ialah larangan wasiat kepada waris dan tidak boleh melebihi satu pertiga harta dan tujuan wasiat itu bukan sesuatu yang dilarang syarak. Oleh demikian nampaknya tidak ada sebarang masalah jika seorang Muslim membuat suatu wasiat kepada seseorang supaya hartanya diagihkan kepada seseorang yang lain secara rahsia jika tidak melanggar syarat-syarat di atas. Persoalannya apakah pemberian seseorang Muslim kepada anak luar nikahnya secara rahsia melalui wasiat selepas kematiannya boleh dianggap sebagai maksiat dan oleh itu wasiat berkenaan tidak sah? Saya rasa tidak, kerana tiada bezanya pemberian tersebut kepada anak orang lain yang tidak sah taraf, bahkan terlebih afdal dia membantu anak luar nikahnya. Tambahan pula agama Islam menyeru supaya keaiban seseorang itu ditutup.

CHIN JHIN THIEN & ANOR v. CHIN HUAT YEAN & ANOR [2020] 7 CLJ 137
FEDERAL COURT, PUTRAJAYA
MOHD ZAWAWI SALLEH FCJ; IDRUS HARUN FCJ; NALLINI PATHMANATHAN FCJ;
ZALEHA YUSOF FCJ; HASNAH MOHAMMED HASHIM FCJ
[CIVIL APPEAL NO: 02(f)-29-04-2019(P)]
07 JULY 2020
[2020] CLJ (JT4)

The doctrine of secret trust which enables a testator to direct vide his will the disposition of his property upon his death to a 'legatee' to hold it on trust for an unnamed or a secret beneficiary is statutorily applicable in Malaysia, bearing in mind the purport of s. 3(1) of the Civil Law Act 1956, the Wills Act 1959 and the fact that the concept has never been explicitly abrogated by any of our statutes or Acts of Parliament. The doctrine does not offend public policy and is consistent with the fundamental human right of privacy, and the Wills Act, it ought to be noted, protects the testamentary freedom of testators. Another justification for its enforcement is that it is made outside and independently of the will, having arisen from the independent obligation as so accepted by the trustee. It follows therefore that if the testator is of sound mind, memory and understanding, and has not been shown to have been suffering from any testamentary incapacity, such as the testator in this case, it would not be right to deny him his agreement with his trustee and with it his right and desire to make dispositions to his sons through his marriage to his second wife, and nor would it be realistic for the court to uphold a strict reading of the statutes so as to allow the trust to fail.

SUCCESSION
Probate - Will - Validity - Allegation that will made was secret trust - Whether testator had testamentary capacity to make will before death - Whether requirements for formality of valid will satisfied - Whether will a secret trust - Whether will contradictory to Wills Act 1959 and/or against public policy - Whether will valid and ought to be given effect

TRUSTS
Secret trust - Will - Allegation that will made was secret trust - Whether requirements for formality of valid will satisfied - Whether will a secret trust - Whether concept of secret trust applicable to Malaysia - Whether secret trust abrogated in Malaysia - Whether secret trust applicable in cases involving issue of testamentary capacity of testator - Whether secret trust contradictory to Wills Act 1959 and/or against public policy

https://mail.google.com/mail/u/0/?tab=rm&ogbl#inbox/FMfcgxwJXLfplnXtvMhMsCchzXsPkHxM

Pentadbir Harta Pusaka Sama Seperti Pemilik Harta?

Mahkamah Persekutuan Putrajaya dalam kes Tebin Mostapa v. Hulba-Danyal Balia & Anor [2020] 7 CLJ 561 pada 3 Julai 2020 yang lalu setelah meneliti maksud beberapa perkataan berkaitan di dalam dua undang-undang utama berkaitan tanah dan pentadbiran pusaka  di Sarawak seperti berikut:

-      Pemilik berdaftar/registered proprietor di seksyen 115, 177 dan 218 di dalam Kanun Tanah Sarawak (Cap 81)

-      Wakil/representative di seksyen 2 Kanun Tanah Sarawak

-      Pentadbir/administrator di seksyen 4, 5 dan 17 Ordinan Pentadbiran Pusaka Sarawak (Cap 80)

-      Diletakhak/vest di seksyen 15 Ordinan Pentadbiran Pusaka Sarawak  

memutuskan pentadbir harta pusaka atau administrator mempunyai locus standi atau keahlian untuk membuat tindakan atau permohonan mengenepikan kaveat yang didaftarkan ke atas tanah pusaka di bawah kuasa pentabirannya. Di dalam Kanun Tanah Sarawak, pemilik yang meninggal dunia (deceased proprietor) termasuk juga pentadbir wasiat dan pusaka dan Kanun yang sama juga menganggap pentadbir tersebut sebagai pemilik pendaftar. Oleh yang demikian melalui seksyen 177(1), pentadbir secara undang-undangnya dianggap sebagai pemilik berdaftar harta pusaka berkenaan. Begitu juga Ordinan Pusaka di seksyen 15 memperuntukkan apabila seorang pentadbir dilantik di bawah kuasa pentadbiran, semua harta, pusaka dan pemilikan gemulah diletakhak (vested) kepadanya. Oleh yang demikian pentadbir mengambil alih tugas gemulah pemilik harta dan mempunyai kelayakan untuk berurusan dengan harta berkenaan seolah-olah ianya sama seperti pemilik harta tersebut.

Tidak dapat dipastikan apakah keputusan ini terpakai di semenanjung, memandangkan terdapat undang-undang berbeza mengenai tanah dan pusaka antara Sarawak dan negeri-negeri semenanjung. Begitu juga persoalan sama ada ianya terpakai kepada orang Islam atau tidak. Namun berdasarkan kes di atas, pihak-pihak yang bertikai adalah orang Islam. Oleh yang demikian, sekurang-kurangnya keputusan kes ini terpakai kepada orang Islam di Sarawak.

Sebagaimana yang dimaklumi tanggungjawab seseorang pentadbir harta pusaka adalah menguruskan agihan harta-harta simati kepada waris-warisnya yang berhak. Ini adalah kerana terdapat banyak urusan yang perlu dilakukan seperti pembayaran hutang dan cukai atau zakat yang tertunggak serta pendaftaran nama-nama waris sekiranya melibatkan hartanah dan lain-lain aset seperti saham, kenderaan dan sebagainya. Dari sudut perundangan Islam, perkara ini tidak menimbulkan persoalan. Namun begitu status seorang pentadbir harta pusaka di dalam perundangan Islam tidaklah sampai sama seperti pemilik harta berkenaan dalam semua segi. Seorang pentadbir bertindak menunaikan hak-hak yang terlibat dengan harta berkenaan sahaja. Ia tidak boleh bertindak melebihi daripada itu. Barangkali, maksud keputusan kes ini adalah kelayakan pentadbir untuk melakukan urusan-urusan bagi melindungi kepentingan pihak-pihak berkepentingan terhadap berkenaan.

Kes ini memberi pengesahan kepada fungsi dan tanggungjawab seorang pentadbir, iaitu bagi menjamin kepentingan harta berkenaan terpelihara. Ianya mungkin mempunyai persamaan dengan tanggungjawab seorang pemegangan amanah atau trustee. Di dalam undang-undang Inggeris pemegangan amanah mempunyai hak yang lebih luas daripada seorang pemegangan amanah di dalam undang-undang Islam. Di dalam pengurusan harta wakaf sebagai contoh seorang pemegang amanah hanya bertindak mengikut mandat yang telah ditetapkan oleh pewakaf. Ia tidak boleh bertindak melebihi daripada apa yang telah ditetapkan kepadanya.

Mahar Hutang Sebagai Alternatif Dalam Perancangan Harta Islam

Mahar Mu'ajjal Sebagai Alternatif Dalam Perancangan Harta Islam?
Oleh: Ahmad Hidayat Buang© 2018

Mahar sebagaimana yang dimaklumi wajib dibayar oleh suami kepada isteri dalam perkahwinan. Sekiranya tidak dibayar ia akan dianggap hutang suami kepada isteri. Di Malaysia amalan yang dibuat adalah membayar mahar secara tunai. Perkara ini mampu dilakukan kerana jumlah mahar yang kecil. Di sesetengah dalam masyarakat dan negara Islam yang lain, jumlah mahar adalah besar dan oleh itu bayarannya ditangguhkan pada masa hadapan, selalunya ditunaikan ketika bercerai atau kematian. Mahar sebegini dikenali dalam istilah fiqh sebagai mahar mu'ajjal atau mahar mu'akkhar. Ia bertujuan sebagai jaminan kewangan kepada isteri jika suami menceraikannya atau meninggal dunia. Sebagaimana yang dimaklumi apabila berlaku kematian suami, bahagian pusaka isteri adalah kecil, iaitu 1/4 dalam ketiadaan anak atau 1/8 jika suami mempunyai anak. Sungguhpun terdapat alternatif lain bagi meningkatkan hak isteri dalam tuntutan pusaka suami melalui harta sepencarian, ia perlu melalui proses mahkamah yang mungkin melibatkan kos dan masa. Tidak dapat dinafikan juga pada masa kini terdapat beberapa syarikat perancangan harta yang menawarkan dokumen persetujuan harta sepencarian bagi memudahkan proses di Mahkamah. Namun begitu sebagai alternatif lain perancangan harta terutama kepada isteri ialah melalui mahar hutang. Apa yang akan berlaku ialah semasa perkahwinan mahar tidak dibayar tunai, namun ditangguhkan dan perkara akan menyebabkan ianya adalah satu bentuk hutang atau dayn yang tertanggung ke atas suami. Mengikut pandangan ulama jumlah atau kadar atau nilai mahar yang ditangguhkan ini boleh dikurangi dan ditambah selepas perkahwinan dengan syarat ianya dipersetujui oleh suami. Sebagai contoh sekiranya ketika perkahwinan dipersetujui mahar sebanyak RM5,000 secara tangguh, namun selepas 10 tahun perkahwinan suami ingin menambah nilaian mahar tersebut kepada RM50,000 atau lain-lain aset seperti rumah atau tanah, perkara ini adalah harus pada pandangan hukum Syarak. Ini adalah kerana kadar nilaian atau bentuk mahar merupakan persetujuan daripada suami dan isteri semasa akad nikah. Persetujuan suami diperlukan kerana tuntutan akan dibuat kepada hartanya. Oleh demikian sekiranya suami meninggal dunia, mahar mu'ajjal tersebut dianggap hutang dan akan diagihkan sebelum pusaka. Dalam hal ini isteri akan mendapat bahagian daripada peninggalan suaminya sebagai hutang dan juga bahagian dari pusaka sebagai waris. Persoalan mungkin ditanya, bagaimana keadaannya sekiranya isteri tersebut meninggal dahulu daripada suaminya? Sudah tentu suaminya masih perlu menjelaskan hutang tersebut dan akhirnya menjadi pusaka waris atau waris-waris isterinya. Pun begitu syarat boleh dimasukkan dalam persetujuan mahar tadi dalam keadaan isteri meninggal dahulu dari suami dengan melepaskan hutang tersebut. Pada pandangan saya syarat sebegini boleh dimasukkan kerana ia tidak menjejaskan kepentingan mana-mana pihak. Jika dihujahkan perkara ini boleh menjejaskan kepentingan waris-waris isteri, persetujuan mereka boleh diperolehi bagi melepaskan hutang tersebut. Begitu juga akan timbul persoalan apakah boleh mahar yang sudah ditunaikan boleh dipersetujui semula sebagai mahar mu'ajjal bagi tujuan di atas? Pada masa kini, terdapat beberapa majlis yang dinamakan sebagai marriage re-vow atau wedding re-vow yang bermaksud untuk memperbaharui ikatan perkahwinan bagi pasangan yang telah lama berkahwin. Sungguhpun majlis sebegini berasal daripada budaya barat, ianya telah diikuti oleh sesetengah orang Islam. Pada pandangan saya majlis sebegini tidak menyalahi apa-apa kaedah dan hukum Syariah kerana ianya termasuk dalam ertikata mu'asyarah bi al-ma'ruf bayna zayjayn yang dianjurkan oleh al-Quran. Didapati dalam kebanyakan majlis sebegini, hadiah atau wang diberikan oleh suami kepada isteri dan sebaliknya. Oleh yang demikian majlis sebegini boleh digunakan sebagai cara di mana suami akan menyatakan komitmen kewangan kepada isterinya dalam bentuk penangguhan dan akan tertunai apabila berlaku perceraian atau kematian bagi mencapai objektif di atas iaitu sebagai alternatif penyelesaian perancangan harta orang Islam. Proses pengamanahan (trust) boleh digunakan bagi maksud pelaksanaan komitmen ini selepas kematian suami dan tidak dianggap sebahagian daripada pusaka. Sebagaimana yang dimaklumi konsep amanah atau trust adalah sesuatu yang baru di dalam fiqh Islam. Ia dikatakan salah satu faktor kejayaan sukuk kewangan Islam Malaysia, kerana terdapat elemen pengamahan dalam urusniaga tersebut melalui penubuhan syarikat SPV (special purpose vehicle) yang bertindak sebagai pemegang amanah di dalam urusniaga sukuk. Kemungkinan prinsip amanah sebegini boleh digunakan dalam konteks komitmen kewangan wedding re-vow bagi mereka yang sudah menunaikan bayaran mahar ketika perkahwinan terdahulu dan ingin mengatur perancangan harta mereka kepada orang yang tersayang.  

Penerima wasiat terhalang menerima harta wasiat sekiranya ada tuntutan wasiyyah wajibah?

Beberapa enakmen wasiat orang Islam di Malaysia telah memperuntukan pemakaian wasiat wasiat wajibah atau wasiyyah wajibah. Antaranya Enakmen Wasiat Orang Islam Selangor 1999. Maksud wasiat wajibah ialah wasiat yang dianggap telah dibuat oleh simati kepada cucunya yang mana bapa kepada cucu tersebut meninggal terlebih dahulu daripada simati. Seksyen 27 (1) Enakmen Wasiat Orang Islam Selangor memperuntukkan bahawa cucu daripada anak lelaki yang meninggal terlebih dahulu daripada datuknya berhak kepada wasiat wajibah dan mengikut subseksyen 27(2) kadarnya mengikut bahagian yang sepatut diterima oleh bapa kepada cucu tadi sekiranya ia hidup, namun dengan syarat tidak melebihi 1/3 harta pusaka. Perkara ini nampaknya diterima dan dipakai, memandangkan sudah terdapat kes-kes sedemikian yang dibawa ke Mahkamah Syariah Selangor. Sungguhpun demikian, pemakaian peruntukan wasiat wajibah ini berkemungkinan mempunyai kesan kepada penerima wasiat atau benefisiari (sebagaimana istilah dalam undang-undang Selangor) iaitu sama ada ia akan terhalang daripada menerima faedah wasiat tersebut secara keseluruhan atau sebahagian. Maksud halangan di sini ialah secara nuqsan di mana bahagian maksimun wasiat yang dibenarkan iaitu 1/3 dihabisi oleh cucu yang meneriwa wasiat wajibah.  Ini adalah kerana mengikut hukum wasiat seseorang hanya boleh mewasiatkan hartanya setakat 1/3. Keadaan ini berlaku sebagai contoh dalam keadaan di mana seorang mewasiatkan 1/3 hartanya kepada Zaid secara wasiat biasa dan apabila dia meninggal warisnya adalah seorang anak dan seorang cucu yang mana bapanya telah meninggal terlebih dahulu daripada simati. Jika simati meninggalkan harta sebanyak RM150,000 ini bermakna cucu tadi mengikut peruntukan wasiat wajibah akan menerima bahagian bapanya yang meninggal iaitu 1/2, manakala anak simati baki 1/2. Dalam hubungan ini cucu tersebut akan menerima bahagian maksimum sebanyak RM50,000 iaitu 1/3 harta berkenaan sebagaimana menurut seksyen 27(2) di atas. Ini akan menjadikan Zaid terhalang daripada menerima faedah wasiat yang dibuat kepadanya kerana bahagian 1/3 harta wasiat tersebut sudah dihabisi oleh cucu simati (secara hijab nuqsan). Memandangkan undang-undang tidak menyatakan dengan jelas bagaimana untuk menyelesaikan keadaan ini, maka kita boleh mengandaikan penyelesaian sebegini secara nuqsan akan dilaksanakan. Manakala andaian bahawa dalam keadaan sebegini bahawa Zaid dan cucu akan berkongsi 1/3, sebagaimana dalam keadaan wasiat dibuat kepada beberapa orang benefisiari yang melebihi 1/3 akan berkongsi sesama mereka setakat kadar maksimum 1/3, tidak boleh dilaksanakan kerana undang-undang telah menyatakan bahawa bahagian wasiat wajibah cucu tersebut hendaklah digenapkan 1/3. Namun begitu ini tidak bermakna Zaid tidak langsung berpeluang menerima wasiat berkenaan kerana anak simati boleh melepaskan haknya sama ada 1/3 ataupun kurang daripada itu. Oleh yang demikian maka agihannya mengikut penjelasan ini ialah Zaid menerima wasiat iaitu sebanyak RM50,000 dan baki agihan masing-masing sebanyak RM50,000 kepada anak dan cucu simati. Masalah ini jika timbul di Indonesia akan diselesaikan dengan memberi wasiat terlebih dahulu kepada Zaid dan bakinya akan diagihkan kepada anak dan cucu. Ini adalah kerana cucu tadi mengikut  peruntukan Kompilasi Hukum Islam Indonesia 1999 (KHI) menerima pusaka melalui prinsip tanzil yang dipetik dari mazhab Hanafi, iaitu ia mengambil tempat bapanya yang meninggal dunia. Perkara 185 (1) KHI memperuntukkan bahawa "Ahli waris yang meninggal lebih dahulu dari pada sipewaris maka kedudukannya dapat digantikan oleh anaknya". Wa Allah 'Alam bi al-Sawab.